Hoogwater: risico’s, oorzaken en bescherming

Wat is hoogwater?

Bij hoogwater staat het water in een rivier, meer of zee hoger dan normaal. Waterschappen noemen het hoogwater als het water meerdere dagen te hoog blijft staan. Een hoge waterstand kan zorgen voor problemen. Zo kan het water over dijken of oevers stromen en kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan.

Oorzaken van hoogwater

In zee komt hoogwater elke dag voor, omdat eb en vloed elkaar afwisselen. Het stijgen van het water heet vloed. Net voordat het weer eb wordt en het water daalt, staat het water op het hoogste punt. Dat noemen we hoogwater. Maar ook rivieren hebben te maken met hoogwater. De belangrijkste oorzaken zijn veel regen of smeltende sneeuw smelt. Als waterschappen spreken we van hoogwater in Nederland als het water meerdere dagen achter elkaar hoger staat dan normaal.

Wanneer is het hoogwater?

Tussen oktober en mei is de kans op hoogwater het grootst. In deze periode regent het vaker, waardoor er meer water door de rivieren stroomt. Ook kan het in Nederland en de Alpen sneeuwen. Als het warmer wordt, smelt de sneeuw. Dit smeltwater stroomt naar de rivieren. Hierdoor komt het water hoger dan normaal te staan. Tegenwoordig is er door extreem weer ook vaker hoogwater in de zomer. In juli 2021 regende het bijvoorbeeld dagenlang heel hard. Dit zorgde voor overstromingen op verschillende plaatsen in Nederland en Europa.

Wat doen de waterschappen bij hoogwater?

Waterschappen nemen veel maatregelen om problemen bij hoogwater te voorkomen. We controleren de dijken vaak op schade. En maken deze sterker als het nodig is. In noodgevallen kunnen we tijdelijke dijken – een zogenaamde nooddijk – plaatsen of extra pompen inzetten. Bij sommige rivieren maken we waterbergingsgebieden. Dit zijn speciale gebieden waar we extra water op kunnen vangen. Overtollig water voeren we zo snel mogelijk af. We pompen het water naar zee of zetten stuwen open. Ook leggen we nevengeulen aan. Dit is een extra waterweg naast een rivier. Bij hoogwater stroomt er water door deze nevengeul. Hierdoor stroomt er minder water door de rivier en is er minder kans op overstromingen. Het Reevediep bij Waterschap Drents Overijsselse Delta is een voorbeeld van zo’n nevengeul.

Hoe groot is het risico op overstroming?

Een deel van Nederland ligt lager dan de zee. Als de dijken breken, kan meer dan de helft van Nederland overstromen door de zee en grote rivieren. Daarom is het belangrijk om dijken goed te onderhouden. Als waterschappen controleren we het hele jaar of de dijken en kades nog sterk genoeg zijn. In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) werken we samen met Rijkswaterstaat om de dijken sterker te maken. Tot 2050 wordt minimaal 2.000 kilometer aan dijken en 500 sluizen en gemalen versterkt. Met het HWBP zorgen we voor een land waar je veilig kunt wonen, werken en recreëren.

De lessen uit het verleden

In het verleden ging het een paar keer mis. Denk bijvoorbeeld aan de Watersnoodramp van 1953. Toen zijn er maatregelen genomen om zulke problemen in de toekomst te voorkomen. Bijvoorbeeld de bouw van de Deltawerken en strengere regels voor dijken.
Sinds 1953 zijn er geen grote dijkdoorbraken meer geweest. Wel was het soms spannend. Na de watersnood van 1995 werden er verschillende maatregelen genomen, zoals ‘Ruimte voor de Rivier’ en het ‘Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)’.

Dat alle maatregelen werken, bleek in juli 2021. Toen viel er in een paar dagen evenveel regen als normaal in twee maanden. Hierdoor stond het water in de Maas hoger dan ooit. Maar de dijken hielden het. De zwakke plekken in de dijken waren al bekend en stonden op de lijst om versterkt te worden. Hierdoor wisten de waterschappen precies waar het spannend kon worden.

Wat kun jij doen bij hoogwater?

Wil je weten wat je moet doen als het toch misgaat? Kijk dan op de website overstroomik.nl. Hier vind je meer informatie over de risico’s in jouw woonplaats en hoe je je daarop kunt voorbereiden.